Морква

Морква — гароднінная культура, карняплод (да якіх яшчэ адносяцца буракі). Адна з асноўных сельскагаспадарчых раслін. Штогадовы ўраджай перавышае 40 мільёнаў тон. З пункту погляду біялогіі, уяўляе сабой від Daucus carota L. (дзікая морква), двухгадовая расліна з сямейства парасонавых. Дае насенне на другі год вырошчвання. Карнявая сістэма стрыжневая. Формула кветкі — Ч_5-0Л₅Т₅П₍₂₎ (*Ca₅Co₅A₅G₍₂₎). Моркву пасяўную (Daucus sativus) часам разглядаюць як падвід дзікай морквы. У даўніну вырошчвалася жоўтая і чырвоная морква. Звыклая сёння аранжавая морква была выведзеная ў выніку селекцыі ў Галандыі ў 17 стагоддзі. Морква вызначаецца працяглым тэрмінам захоўвання. Шырока ўжываецца ў ежу, для чаго яе перапрацоўваюць шматлікімі спосабамі — смажаць, вараць (як у супах, так і асобна), сушаць, выціскаюць сок, шаткуюць на салат. Шмат хто перакананы, што спажыванне морквы карысна для здароўя. З-за наяўнасці бэта-каратыну ў складзе морква падтрымлівае здольнасць бачыць у цемры. 100 грам сырой морквы амаль цалкам задавальняюць патрэбу дарослага ў вітаміне A. Таксама морква багатая вітамінамі K, С, B1, B2, B3, B6 і E. У моркве ўтрымліваюцца значная колькасць малібдэну, калію, магнію, медзі і фосфару. Морква мае антыаксідантныя ўласцівасці. Морква таксама спрыяе зніжэнню верагоднасці сардэчна-сасудзістых захворванняў. Разам з тым прыкладна чвэрць людзей, хворых на алергію на ежу, таксама не пераносяць моркву (у першую чаргу, сырую). Алергія выклікана ўздзеяннем бялкоў, якія ўтрымліваюцца ў моркве. Морква распаўсюджаная ва ўсім свеце. Лічыцца, што ўпершыню моркву пачалі вырошчваць у Афганістане. У Еўропу сучасная морква трапіла ў 10 стагоддзі і распаўсюдзілася блізу 13 стагоддзя. Напрыклад, адна з найбольш вядомых страў карэйскай кухні морква па-карэйску. Разам з тым назва морквы ў большасці славянскіх моў, а таксама ў румынскай, паходзіць ад праславянскага кораня "*mъrky". Ва ўкраінскай таксама як і ў беларускай — "морква" ці часам "морков" (як у балгарскай), у расейскай — "морковь", "морковка", у чэшскай — "mrkev", у польскай — "marchew". У шэрагу еўрапейскіх моў (англійскай, італьянскай, французскай і інш.) назва морквы паходзіць ад старажытнагрэчаскага слова "κᾰρῶτον").

Вырошчванне морквы

Морква расце на адкрытым грунце. Высаджваць насенне трэба напрыканцы красавіка — у пачатку мая. Глыбіня пасадкі невялікая — каля 1 см. Насенне прарастае марудна — праз 10-20 дзён. Таму для барацьбы з пустазеллем неабходна дадаваць да морквы сігнальныя расліны, якія прарастаюць хутка, напрыклад салат. Саджаць можна на адлегласці каля 25—30 см адна ад адной. Морква любіць сонечныя месцы. Для працяглага росту неабходна рыхліць глебу вакол расліны. Ураджайнасць высокая — ад 20 да 80 цэнтнераў з гектара. Даўжыня кораня можа вагацца ад 5 да 50 см, найбольшы дыяметр — ад 1 да 10 см.