Вікі

З пляцоўкі Wikibooks
Перайсці да: рух, знайсці

Было прыдумана шмат тэхналогій зносін у Сеціве: чат, вэб-форум, блог. Гэтыя тэхналогіі дазваляюць абменьвацца сведкамі і худа-бедна іх упарадкоўваць, але ніводная з іх не дазваляе стварыць паўнавартасны сайт.

А вось тэхналогія вікі дазваляе за хвіліны і без асаблівых ведаў апублікаваць у Сеціве сайт:

  • практычна адвольнага віду, будовы і зместу,
  • даючы места для зносін, з адвольным падраздзяленнем на «тэмы» і «галіны»
  • ды не толькі.

Перад вамі — вікіпадручнік. Цытуюцца артыкулы Вікіпедыі. Курс намераны навучыць:

  • ствараць і рэдагаваць вікі-старонкі,
  • супольна працаваць над вікі-сайтам,
  • удзельнічаць у сусветнай вікі-супольнасці.

Для выконвання заданняў выкарыстоўвайце асабістую прастору ў Віківерсітэце.

Паехалі! Вось змест:

Што ёсць вікі[правіць]

Вікігіпертэкставае асяроддзе (звычайна вэб-сайт) для збору і структуравання пісьмовых зведак. Характарызуецца такімі прыкметамі:

  • Магчымасць шматразова правіць тэкст з дапамогай самога асяроддзя (сайта) без прымянення асаблівых прыстасаванняў з боку рэдактара.
    • Асаблівая мова разметкі — так званая вікі-разметка, якая дазваляе лёгка і хутка пазначаць у тэксце структурныя элементы і гіперспасылкі, фарматаваць і афармляць асобныя элементы.
  • Праява змяненняў адразу пасля іх унясення.
  • Раздзяленне зместу на іменаваныя старонкі.
  • Мноства аўтараў. Некаторыя вікі могуць правіць усе наведвальнікі.
  • Улік змен (улік версій) тэксту: магчымасць параўнання рэдакцый і аднаўлення ранніх.

Для стварэння вікі-асяроддзя неабходна адмысловае праграмнае забеспячэнне —— рухач вікі. Гэта прыватны від сістэмы кіравання сайтам (CMS), даволі просты ў сваёй будове і функцыянальнасці, іба амаль усе дзеянні па структурызацыі і апрацоўцы зведак робяцца карыстальнікамі ўручную.

Першая вікі-сетка, «Портлендскае сховішча ўзораў» (узораў праграмнага коду), была створана 25 сакавіка 1995 года выла створана праграмістам Уордам Канінгемам. Буйнейшым і вядомейшым вікі-сайтам стала Вікіпедыя.

Праца ўсей Вікіпедыі і дадзенага сайта аснаваная на рухачы MediaWiki, а ён з'яўляецца свабодным праграмным забяспечаннем.

Падкрэслім дакладнасць дадзенага ў пачатку азначэння: менавіта для збору і структуравання зведак. І гіпертэкст у вікі — менавіта толькі тэхнічная аснова, асяроддзе. Так, вікі звычайна служаць у якасці гатовага і паўнавартаснага вэбсайта, і Сеціво з'яўляецца

Вікі-разметка[правіць]

Вікі-разметка, выкарыстоўваемая ў вікі, працягвае тэндэнцыю спрашчэння моў разметкі, распачатую HTML. Асваенне пачаткаў вікі-разметкі займае хвіліны. Рэзультат можна ўбачыць неадкладна. Пры гэтым большасць вікі апрацоўваюць і многія элементы мовы HTML.

Узор вікі-разметкі:

== Біяграфічныя звесткі == Нарадзіўся 15 мая 1891 года ў [[Кіеў|Кіеве]]. У 1916 годзе скончыў медыцынскі факультэт [[Кіеўскі ўніверсітэт|Кіеўскага ўніверсітэта]]. Працаваў земскім доктарам у [[Смаленская губерня|Смаленскай губерні]]. У 1919 пачаў прафесійна займацца літаратурай. Супрацоўнічаў у газеце «Гудок» (1922—26). Літаратурная крытыка канца 1920-х гадоў адмоўна ацэньвала яго творчасць М. Булгакава, яго творы не друкаваліся, п'есы былі зняты са сцэны. 3 пач. 1930-х г. працаваў рэжысёрам-асістэнтам МХАТа, інсцэніраваў «Мёртвыя душы» [[Мікалай Гогаль|М. Гогаля]] (1932).

Суадносны код на HTML:

<h2>Біяграфічныя звесткі</h2>

Нарадзіўся 15 мая 1891 года ў <a href="/wiki/%D0%9A%D1%96%D0%B5%D1%9E" class="mw-redirect" title="Кіеў">Кіеве</a>. У 1916 годзе скончыў медыцынскі факультэт <a href="/wiki/%D0%9A%D1%96%D0%B5%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96_%D1%9E%D0%BD%D1%96%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D1%96%D1%82%D1%8D%D1%82" class="mw-redirect" title="Кіеўскі ўніверсітэт">Кіеўскага ўніверсітэта</a>. Працаваў земскім доктарам у <a href="/wiki/%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%8F" title="Смаленская губерня">Смаленскай губерні</a>. У 1919 пачаў прафесійна займацца літаратурай. Супрацоўнічаў у газеце «Гудок» (1922—26). Літаратурная крытыка канца 1920-х гадоў адмоўна ацэньвала яго творчасць М. Булгакава, яго творы не друкаваліся, п'есы былі зняты са сцэны. 3 пач. 1930-х г. працаваў рэжысёрам-асістэнтам МХАТа, інсцэніраваў «Мёртвыя душы» <a href="/wiki/%D0%9C%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D0%93%D0%BE%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D1%8C" class="mw-redirect" title="Мікалай Гогаль">М. Гогаля</a> (1932).

Што прасцей напісаць і прачытаць? А рэзультат адзін:

Біяграфічныя звесткі


Нарадзіўся 15 мая 1891 года ў Кіеве. У 1916 годзе скончыў медыцынскі факультэт Кіеўскага ўніверсітэта. Працаваў земскім доктарам у Смаленскай губерні. У 1919 пачаў прафесійна займацца літаратурай. Супрацоўнічаў у газеце «Гудок» (1922—26). Літаратурная крытыка канца 1920-х гадоў адмоўна ацэньвала яго творчасць М. Булгакава, яго творы не друкаваліся, п'есы былі зняты са сцэны. 3 пач. 1930-х г. працаваў рэжысёрам-асістэнтам МХАТа, інсцэніраваў «Мёртвыя душы» М. Гогаля (1932).

Схема праў[правіць]

Звычайна адрозніваюцца Бюракраты, Адміністратары, Карыстальнікі і Ананімы. Асноўная ідэалогія вікі-сайта — стварэнне і структураванне кантэнту Карыстальнікамі і Ананімамі. Адміністратары могуць ахоўваць старонкі ад змен і блакіраваць карыстальнікаў. Бюракраты толькі даюць права Адміністратарам.

Прэса аб вікі[правіць]


Заданне

Зайсці на Вікіпедыю, знайсці адзін, найбольш цікавы артыкул для сябе, падрыхтаваць кароткае, троххвіліннае, паведамленне па яго. Праверце па гадзінніку!

Агляд[правіць]

Вікі-сайт не ёсць кніга са строгай паслядоўнасцю. Старонкі ў ёй утвараюць хаатычную сетку, дзе сувязямі служаць гіпертэкставыя спасылкі. Сустрэў слова (тэрмін), падсвечаны як гіперспасылка на існуючы артыкул (у адрозненне ад чырвоных спасылак), вы можаце адразу перайсці да старонкі, звязанай з гэтым паняццем.

Вы таксама можаце высветліць усе старонкі, які спасылаюцца на дадзеную, з дапамогаю спасылкі «Сюды спасылаюцца».


Не менш лёгка вы можаце атрымаць артыкулы, на якія спасылаецца дадзеная старонка, з дапамогай спасылкі «Звязаныя праўкі». У атрымаўшымся спісе вы ўбачыце спіс спасылак на ўсе версіі старонак (за азначаную колькасць дзён) на якія спасылаецца дадзеная старонка.

Заданне

Знайдзіце артыкул, змяшчаючы спасылку хаця бы яшчэ на адну старонку.

Адсочванне рэдакцый[правіць]

Усе версіі артыкула захоўваюцца на сайце. Прошлыя версіі артыкула можна праглядзець у журнале правак (Закладка Паказаць гісторыю). Там таксама ўказаны аўтар і час кожнай праўкі. Гэты дадзеныя раз і назаўсёды запісваюцца на сервер сайта, змяніць іх нельга.

Заданне

Знайдзіце артыкул, які змяняўся некалькі раз. Праглядзіце папярэднія рэдакцыі артыкула. Выкарыстоўвая механізм параўнання версій, высветліце чым адрозніваюцца паміж сабою розныя версіі артыкула.

Спіс усіх правак, упарадкаваны ў храналагічным парадку, можна знайсці на старонцы Апошнія змены (гл. пункт меню злева)

Заданне

Зайдзіце на старонку Апошнія змены, азначце, колькі правак было зроблена ў той жа дзень тыдзень таму. Азначце самага актыўнага ўдзельніка за гэты дзень.

Усе старонкі дадзенага вікі-сайта маюць адрас: http://1553.runa.ru/Загаловак_старонкі. На іншых wiki-сайтах часта выкарыстоўваюць фармат http://wikisite.tld/wiki/Загаловак_старонкі.

Заданне

Знайдзіце любую старонку на дадзеным сайце праз меню. Перайдзіце на яе праз адрасны радок браўзера наўпрост увёўшы ў радок імя.

Рэгістрацыя[правіць]

На вікі сайтах артыкулы могуць чытаць і правіць усе, але на некаторых з дапамогай змен стандартных настроек незарэгістраваныя ўдзельнікі правіць не могуць, толькі зарэгістраваныя (далей — удзельнікі; незарэгістраваных карыстальнікаў мы будзем клікаць Ананімамі).

Для рэгістрацыі націсніце кнопку «Стварыць уліковы запіс».

Заданне

Прыдумайце сабе сеткавы псеўданім, пароль і зарэгіструйцеся. Увага: малыя і вялікія літары адрозніваюцца

Рэгістрацыя дае магчымасць апазнання вас як аўтара ўсіх зробленых правак, а таксама дае набор старонак, аблягчаючых чытанне і рэдагаванне. Пасля працэдуры рэгістрацыі ва можаце ўбачыць уверсе любой старонкі wiki-сайта спасылкі, прызначаныя для перахода на асабістыя старонкі.

Спасылка з вашым нікам — асабістая старонка, тут можна паведаміць пра сябе.

Спасылка «Размовы» — ваша старонка размоў (закладка на вашай асабістай старонцы), дзе вам могуць пісаць просьбы, заўвагі і папярэджанні. Гэтыя спасылкі пакуль чырвоныя.

Спасылка «Настройкі» — можаце настройваць розныя параметры ўяўлення дадзенага сайту для вас асабіста. Не рэкамендуецца мяняць штосьці без сур'ёзнай патрэбнасці. Магчыма, стоіць настроіць гадзінны пояс, так як па змаўчанні ставіцца Сусветны час (UTC).

Заданне

настройце мясцовы час па месцу свайго жыхарства

Спасылка «Назіранае» — асабісты спіс назірання за старонкамі. Змены ў адзначаных вамі старонках будуць адбівацца на ёй.

Спасылка «Уклад» — спіс вашых правак.

Спасылка «Выйсці» — стаць ананімам.

Удзельніку, які азначыў у настройках адрас электроннай пошты, другія ўдзельнікі могуць пасылаць з дапамогай Вікіпедыі электронныя лісты, не бачачы яго электроннага адрасу, дзякуючы чаму ўдзельнік апынаецца абароненым ад спаму (пакуль не настроена).

Першая старонка[правіць]

Зайдзіце на вашу персанальную старонку, пстрыкнуўшы па спасылцы з вашым нікам. Вам будзе прапанавана стварыць старонку. Звярніце ўвагу на опцыю ўнізе старонцы «Дадаць старонку ў спіс назірання».

Заданне

Увядзіце на вашай персанальнай старонцы адну фразу-дэвіз, якая вас характарызуе. Праверце, што атрымалася, націснуў кнопку «Як будзе». Захавайце старонку, націснуўшы кнопку «Запісаць змены».

Размовы пра старонку[правіць]

У кожнай старонкі ёсць укладка «Размовы». На гэтай старонцы любы зарэгістраваўшыся ўдзельнік можа паўдзельнічаць у размовах пра артыкул.

Пры пераходзе на старонку «Размовы» радам з укладкай «Правіць» з'яўляецца ўкладка «+» або «Дадаць тэму», у залежнасці ад скіна праекта. Яна дазваляе дадаць на старонку «Размовы» асобны каментар з загалоўкам, без перахода да рэдагавання ўсей старонкі «Размовы».

Калі вы жадаеце падпісаць сваё паведамленне, проста ўвядзіце пасля тэксту ~~~. Калі вы жадаеце падпісацца і ўставіць дату, увядзіце ~~~~. Калі вы проста жадаеце ўставіць дату, увядзіце ~~~~~. Рухач сайта пры захоўванні старонкі заменіць гэты набор сімвалаў на дату і подпіс.

Стварэнне артыкулаў[правіць]

На вікі-сайтах існуе некалькі спосабаў стварыць артыкул.

Першы спосаб — узяць артыкул, які ужо маецца і вылучыць у ім слова або словазлучэнне падвойнымі квадратнымі дужкамі [[любое словазлучэнне]]. Такі працэс назваецца вікіфікацыей.

Заданне

Увайдзіце на сваю асабістую старонку. Ніжэй вашага дэвізу напішыце «Мая татэмная жывёла:_назва_любой_(можна міфічнай)_жывёлы». Вікіфікуйце назву жывёлы. Захавайце старонку. Звярніце ўвагу, што назва жывёлы стала чырвонай

Калі вы бачыце чырвоную спасылку, значыць, спасылка вядзе на старонку, якая не існуе. Вы можаце стварыць старонку, перайдзя па гэтай спасылцы.

Заданне

Пстрыкніце па назве жывёлы. Стварыце кароткае апісанне дадзенай жывёлы — 2-3 фразы. Захавайце старонку

Вікіфікацыя артыкула добрая тым, што яна дазваляе рабіць кантэнт сайта звязным і дазваляе пазбегнуць багацця старонак-сірот.

Другі спосаб стварыць артыкул — напісаць яго імя ў адрасным радку браўзера. Калі такі артыкул не існуе, вы можаце адразу стварыць яго.

Трэці спосаб — набраць імя артыкула ў радку «пошук» і націснуць кнопку «Перайсці». Тым самым вы адразу даведаецеся, ці ёсць ужо такі артыкул, а калі не, то вы можаце стварыць яго, перайдзя па спасылцы Стварыць старонку.

Калі вы забудзеце імя старонкі, то вы заўсёды можаце знайсці яе на старонцы Усе старонкі