Украінская мова/Урок 3

Раней

Глядзіце Украінская мова/Урок 2

Прикметник
Прыметнік

Ва ўкраінскай мове прыметнікі змяняюцца па родах, ліку і склонах - формы прыметніка залежаць ад форм адпаведнага назоўніка, з якім спалучаецца прыметнік:

стрункий юнак — стрункого юнака, стрункої тополі, стрункі дівчата — струнких дівчат.

стрункий

Марфалягічнымі прыкметамі прыметніка ва ўкраінскай мове зьяўляюцца род, лік, склон і група скланеньня прыметніка.

Якасныя прыметнікі выражаюць прыкмету, якая можа праяўляцца ў большай ці меншай ступені. Якасныя прыметнікі маюць ступені параўнаньня - вышэйшую й найвышэйшую, кожная са ступеняў мае дзьве формы - простую ды складаную.

• Вышэйшая ступень -
  • Простая форма ўтвараецца з дапамогай суфіксаў -іш, -ш: добрий -добріший, милий — миліший, довгий — довший, міцний — міцніший. У некаторых прыметніках пры гэтым могуць выпадаць суфіксы -к-,-ок-,-ек-: тонкий — тонший, глибокий — глибший, далекий — дальший. Пры даданьні суфікса -ш- могуць узьнікаць гукавыя спалучэньні, якія на пісьме абазначаюцца літарамі жч і щ. Літара щ пішацца ў прыметніках вищий, товщий (товстіший), кращий. Спалучэньне літар жч пішацца ў прыметніках ближчий, важчий, вужчий, дорожчий, дужчий, нижчий, тяжчий.
  • Складаная форма ўтвараецца шляхам даданьня да прыметніка слоў більш, менш: яскравий — більш яскравий, швидкий — менш швидкий.
• Найвышэйшая ступень -
  • Простая форма ўтвараецца шляхам даданьня да прыметніка найвышэйшай ступені прэфікса най-: дорожчий — найдорожчий, міцніший — найміцніший. Значэньне найвышэйшай ступені параўнаньня можна ўзмацніць прэфіксамі як-, що-: якнайдорожчий, щонайменший.
  • Складаная форма ўтвараецца шляхам даданьня да прыметніка слоў найбільш, найменш, а таксама даданьнем да прыметніка найвышэйшай ступені слоў від усіх (за всіх), над усе: тривожний — найбільш тривожний, тривожніший над усе.

Прыналежныя прыметнікі (утвараюцца ад назваў людзей і жывёл) першага скланеньня ўзьнікаюць з дапамогай суфікса -ин (апошнія зычныя асновы [г], [к], [х] чаргуюцца з [ж], [ч], [ш] — Ольга — Ольжин, тітка — тітчин), другога склаеньня - з дапамогай суфікса -ів (-їв), які чаргуецца з -ов, -ев (-єв) (дядько — дядьків, дядькового, лікар — лікарів, лікаревого).

Нязначная колькасьць прыметнікаў мужчынскага роду разам з агульнаўжывальнай поўнай формай мае короткую (нязьменную) форму: ясен, дрібен, зелен, повен, славен, красен, винен, потрібен, певен, годен, ладен, рад.

Поўныя формы прыметнікаў могуць мець:

• Нясьціслую форму (толькі прыметнікі жаночага і ніякага роду) у назоўным і вінавальным склонах адзінага і множнага ліку: гарная, гарнеє, гарнії; синяя, синєє, синії (сустракаюцца ў асноўным у народнай творчасьці і паэтыцы).
• Сьціслую форму (зьяўляецца асноўнай, агульнаўжывальнай - гарна, гарне, гарні; синя, синє, сині).

Скланеньне прыметнікаў залежыць ад групы, да якой прыметнік належыць (цьвёрдай ці мяккай). Па асаблівым узоры скланяюцца складаныя прыметнікі, другой часткай якіх зьяўляецца -лиций.

Далей

Глядзіце Украінская мова/Урок 4